arrow_drop_up arrow_drop_down
26 maart 2020 
in Stress

Stress door schuldgevoelens

Iedereen heeft wel eens last van schuldgevoelens. Je eigen geweten valt je lastig waardoor je een onaangenaam gevoel hebt over een bepaalde gedane of juist niet gedane actie. Het wordt vaak gevolgd door spijtgevoelens. Een schuldgevoel is een gevoel dat je jezelf oplegt. Schuld is een emotionele toestand waarin we een conflict ervaren omdat we iets hebben gedaan waarvan we denken dat we het niet hadden moeten doen. Het kan ook omgekeerd werken, dat je iets niet hebt gedaan wat je wel had moeten doen. De gevoelens die je dan kan ervaren zijn niet prettig en kunnen soms moeilijk weggaan.

Als je schuldgevoelens ervaart, concentreer je je waarschijnlijk op iets dat je hebt gedaan dat beschamend is. Of iets dat schadelijk is geweest voor een ander, of een andere actie dat heeft bijgedragen tot negatieve gevolgen voor jezelf of iemand anders. Soms kan dit schuldgevoel zo groot worden dat je je overweldigd voelt en geen manier hebt om met deze intense gevoelens om te gaan. 

Schuld en schaamte

Schuld en schaamte zijn vergelijkbare emoties omdat ze beide betrekking hebben op een slecht gevoel over jezelf. Schuld wordt over het algemeen geassocieerd met iets dat iemand heeft gedaan (of niet heeft gedaan). Aan de andere kant wordt schaamte vaak ervaren als het gevoel een slecht en onwaardig persoon te zijn. Wanneer schaamte diep geworteld raakt in jezelf en gegeneraliseerd wordt naar wie je bent, is dat een zeer destructieve, pijnlijke emotie.

Het is verbazingwekkend hoe snel schuldgevoel kan optreden voor de kleinste, meest betekenisloze dingen in ons leven. Schuldgevoel is een emotioneel waarschuwingssignaal dat de meeste mensen leren tijdens hun normale sociale ontwikkeling in hun kindertijd. Het doel is om ons te laten weten wanneer we iets verkeerd hebben gedaan, om ons te helpen een beter gevoel te krijgen van ons gedrag en hoe dit onszelf en anderen beïnvloedt. Het zet ons ertoe aan ons gedrag opnieuw te onderzoeken, zodat we niet twee keer dezelfde fout maken.

Ongezonde schuldgevoelens

Een ongezond schuldgevoel staat geen fouten toe. We verwachten dan teveel van onszelf en anderen. Schuldgevoelens zijn ongezond als deze buiten proportie zijn of ons acute stress bezorgen. Ongezonde schuldgevoelens kunnen ontstaan door:

  • Een botsing tussen waarden en normen. Sommige culturen hebben bijvoorbeeld zeer strikte regels over seksualiteit, terwijl andere culturen heel ontspannen omgaan rondom seksualiteit. Iemand die opgroeit in een land waar er ontspannen mee omgegaan wordt maar wiens ouders uit een andere cultuur komen, kan zich schuldig voelen over hun eigen seksuele gedrag als gevolg van botsing tussen culturele waardesystemen.
  • Overmatige harde of beledigende discipline. Als gedragsregels worden misbruikt of met geweld worden gehandhaafd, kan de angst voor straf worden omgezet naar een hoge mate van schuldgevoelens.
  • Onrealistische gedragsnormen. Niemand is perfect. Als je verwacht van jezelf om nooit boos te worden, altijd de waarheid te vertellen en nooit gemeen over iemand te denken, zul je je waarschijnlijk vaak schuldig voelen.
  • Iets gedaan hebben waarbij je denkt dat het verkeerd is maar dat je niet hebt toegegeven. Soms doen we dingen waar we ons later schuldig over voelen. Als de schuld ernstig genoeg is, zijn we misschien bang om het iemand te vertellen of om het goed te maken. Dit kan leiden tot een ongezonde vorm van schuld en angst.

Wat kunnen schuldgevoelens je aandoen?

Je oververantwoordelijk maken. Hierdoor wil je het leven ‘goed’ maken. Je kan hierdoor te hard gaan werken, te veel van jezelf geven of bereid zijn om alles voor iedereen te doen.

Je te oplettend maken. Je kan je zorgen maken over wat voor invloed je handelingen hebben op anderen. Hierdoor ga je je eigen behoeften en wensen aan de kant zetten.

Je overgevoelig maken. Je gaat elke beslissing zien als goed of slecht en wordt geobsedeerd door je acties, woorden en beslissingen.

Je laten bevriezen. Je kan zo overweldigd raken door de angst  om iets verkeerd te zeggen of doen, dat je uiteindelijk instort en kiest om niets te doen.

Je besluitvorming belemmeren. Als je altijd alles goed wil doen, kan dit ervoor zorgen dat je niet meer in staat bent om beslissingen te nemen.

Je emoties onbeschikbaar maken. Als schuldgevoelens je domineren, kan je emotioneel geblokkeerd of afgesloten raken. Hierdoor kan je niet meer genieten van de positieve dingen in je leven, gezien je aandacht altijd gericht is op het negatieve.

Je misleiden. Omdat er veel irrationele overtuigingen schuilgaan achter schuldgevoelens, kan je je gevoelens moeilijk onder controle krijgen. Het is belangrijk om objectief te zijn als je schuldgevoelens ervaart, zodat je beslissingen gebaseerd zijn op gezonde en rationele denkwijzen.

Je motiveren tot verandering. Schuldgevoelens en al het ongemak dat het met zich meebrengt, kunnen gebruikt worden om je leven in een andere richting te bewegen.

Aan de slag met je schuldgevoelens

Het is belangrijk om je schuldgevoelens te accepteren als ze belangrijk zijn. Maar het is ook zeer belangrijk om ze gemakkelijk los te laten wanneer ze niet reëel zijn.

Herken de vorm van je schuldgevoel en het doel ervan. Schuldgevoel kan ons helpen om te groeien en volwassen te worden als ons gedrag aanstootgevend of kwetsend is voor anderen of voor onszelf. Als we ons schuldig voelen omdat we iets beledigends tegen iemand zeggen, of omdat we ons 60 uur in de week focussen op ons werk in plaats van tijd door te brengen met ons gezin, is dat een waarschuwingssignaal met een doel: verander je gedrag of riskeer belangrijke relaties te verliezen. We kunnen er nog steeds voor kiezen om schuldgevoel te negeren, maar dat doen we dan op eigen risico. Dit is gezond of passend schuldgevoel omdat het dient om onszelf te verbeteren. Het probleem doet zich voor wanneer ons gedrag niet iets is dat onderzocht moet worden en ook niet iets is dat veranderd moet worden. Veel moeders hebben bijvoorbeeld na hun zwangerschapsverlof angst dat als ze weer gaan werken dit hun baby zal schaden. Terwijl er niets is om je schuldig over te voelen, gezien in de meeste situaties kinderen een normale gezonde ontwikkeling hebben, ook als beide ouders werken. Dit staat dan bekend als ongezonde schuldgevoelens, gezien het geen doel heeft.

Kies voor verandering. Als je schuldgevoel een rationeel doel heeft, bijvoorbeeld gezonde schuld, onderneem dan actie om het probleem gedrag op te lossen. Het is gemakkelijk genoeg om jezelf te verontschuldigen voor iemand die je hebt beledigd. Het is wat uitdagender om te erkennen dat je 60 urige werkweek meer kwaad dan goed doet voor je familie en dan aanpassingen aan te brengen in je werkschema. Gezonde schuld zegt tegen ons dat we iets anders moeten doen om relaties die belangrijk voor ons zijn of ons eigen zelfvertrouwen te herstellen. Het doel van ongezonde schuldgevoelens is daarentegen alleen om je slecht te laten voelen.

Accepteer dat je iets verkeerd hebt gedaan, maar ga door met je levenAls je iets verkeerds of kwetsend hebt gedaan, zal je moeten accepteren dat je het verleden niet kan veranderen. Wat je wel kan doen is je gedrag veranderen, en indien nodig je verontschuldigen. Daarna is het tijd om je negatieve gevoelens los te laten. Schuldgevoel is meestal gericht op situaties. Dat betekent dat we in een situatie komen, we doen iets dat ongepast/kwetsend is en dan voelen we ons een tijd slecht. Of het gedrag was niet zo slecht of er gaat wat tijd voorbij en dan voelen we ons minder schuldig. Als we ons probleem gedrag doorhebben en gelijk actie ondernemen, zullen we sneller af zijn van onze schuldgevoelens. Erover stressen en geen actie ondernemen zorgt ervoor dat de negatieve emoties doorgaan. 

Leer van je eigen gedrag. Het doel van schuldgevoel is niet om je gewoon slecht te laten voelen. Het gevoel van schuld probeert je aandacht te trekken zodat je iets leert van de ervaring. Als we iets leren van ons gedrag, is de kans kleiner dat we het nogmaals doen in de toekomst. Als we perongeluk iets hebben gezegd dat een ander persoon kwetst, vertelt mijn schuld dat ik mijn excuses aan moet bieden en dat ik de volgende keer eerst moet nadenken voordat ik wat zeg. Als je om het minste en geringste een schuldgevoel ervaart, terwijl je er niets aan kan doen om het op te lossen, is het belangrijk om te leren begrijpen waarom je je zo snel schuldig voelt.

Perfectie bestaat niet. Naar perfectie streven in je leven is een recept om te gaan falen, omdat het nooit haalbaar is. We maken allemaal fouten en iedereen ervaart wel in zijn leven een schuldgevoel. De sleutel is om je te realiseren dat je maar gewoon een mens bent. Ga niet dagen, weken of maanden jezelf dingen kwalijk nemen. Niemand is perfect en dat is gewoon het leven.

Schuldgevoel en schaamte zijn moeilijke emoties om mee om te gaan. Het vereist dat je jezelf vergeeft voor wat er ook maar is gebeurd. Door jezelf te vergeven, zet je jezelf vrij en kan je weer op een goede manier verder met je leven.

Zet jezelf vrij

Door alle gevoelens van schuld kan je veel stress ervaren. Je bent continu aan het nadenken over datgene wat je verkeerd of fout hebt gedaan. Je verzint in je hoofd andere scenario’s en beleefd de situatie tig keren opnieuw in je hoofd. Je kan ertegen op gaan zien om bepaalde mensen weer te zien en het liefste begraaf jezelf onder een berg zand. Met zelfkritiek loop je helemaal vast, omdat je niets doet met je schuldgevoel. Je verlamt jezelf met verwijten en komt daardoor niet vooruit. Het is belangrijk om zelfcompassie te hebben. Je mag je schuldgevoelens zien, erkennen en vervolgens begrip en vergeving tonen aan jezelf. Hierdoor zet je jezelf vrij van alle negatieve gevoelens en kan je weer op een positieve manier verder.

Reactie plaatsen

Wij gebruiken cookies